Het Kraljic model in het kort
Het Kraljic model is een inkoopportfoliomodel dat Peter Kraljic in 1983 introduceerde in het artikel Purchasing Must Become Supply Management in de Harvard Business Review. Je deelt al je inkoopcategorieën in op twee assen: de financiële impact van een categorie en het toeleveringsrisico. Zo ontstaan vier kwadranten, elk met een eigen inkoopstrategie. Een uitgebreide uitleg van de vier kwadranten vind je in ons artikel over de Kraljic matrix.
Dit artikel gaat over de praktijk: hoe pas je het Kraljic model stap voor stap toe? Kort samengevat:
- Breng je spend in kaart
- Bepaal de criteria voor beide assen
- Scoor en positioneer elke categorie
- Analyseer de leveranciersmarkt
- Kies per kwadrant een strategie en actieplan
- Herhaal de analyse periodiek
Wanneer pas je het Kraljic model toe?
Het Kraljic model is het meest waardevol als je moet kiezen waar je als inkoopafdeling je tijd en aandacht op richt. Typische aanleidingen zijn:
- het opstellen van een inkoopstrategie of categorieplan voor het komende jaar
- een nieuwe inkoopmanager die grip wil krijgen op het inkoopportfolio
- leveringsproblemen of prijsstijgingen bij kritische onderdelen
- een besparingsdoelstelling, waarbij je wilt weten waar de grootste hefboom zit
- een reorganisatie van de inkoopafdeling, waarbij je inkopers aan categorieën koppelt
Het model werkt voor goederen en diensten, en in elke sector. In technische organisaties, zoals machinebouw en productie, is het extra bruikbaar. Daar komen veel specifieke onderdelen van een beperkt aantal leveranciers, en juist die afhankelijkheid maakt het model zichtbaar.
De twee assen: financiële impact en toeleveringsrisico
Voordat je categorieën kunt plaatsen, bepaal je hoe je beide assen meet. Kraljic sprak van profit impact: hoeveel invloed heeft een categorie op je resultaat? En van supply risk: hoe groot is de kans dat de levering in gevaar komt, en wat zijn dan de gevolgen? Kies per as drie tot vijf criteria en maak ze meetbaar, zodat de indeling geen gevoelskwestie wordt.
Financiële impact
Hiermee meet je hoe belangrijk een categorie is voor je resultaat. Bruikbare criteria:
- de jaarlijkse inkoopwaarde (spend)
- het aandeel in de kostprijs van je eindproduct
- de invloed op de kwaliteit van je eindproduct
- de bijdrage aan groei of marge
Toeleveringsrisico
Hiermee meet je hoe kwetsbaar de levering is. Bruikbare criteria:
- het aantal beschikbare leveranciers en hun marktmacht
- schaarste of krapte in capaciteit
- de mogelijkheid om te vervangen of zelf te maken
- levertijden en logistieke risico’s
- de kosten en doorlooptijd van overstappen naar een andere leverancier
De vier kwadranten en wat je ermee doet
Op basis van de scores valt elke categorie in een van vier kwadranten. Elk kwadrant vraagt om een andere inkoopstrategie, van zo weinig mogelijk tijd besteden tot een intensieve samenwerking met de leverancier.
Routineproducten
Lage financiële impact en laag risico. Denk aan kantoorartikelen, bevestigingsmateriaal of verbruiksmiddelen. Het doel is efficiëntie: bundel leveranciers, werk met raamovereenkomsten en catalogi en automatiseer het bestelproces. Elk uur dat je hier bespaart, kun je besteden aan de andere kwadranten.
Hefboomproducten
Hoge financiële impact en laag risico. Er zijn genoeg leveranciers en jij bent een interessante klant. Hier zit het grootste besparingspotentieel: vraag regelmatig offertes uit, bundel volumes, onderhandel scherp op prijs en voorwaarden en houd contracten relatief kort, zodat je de markt kunt blijven benutten.
Bottleneckproducten
Lage financiële impact maar hoog risico. De waarde is beperkt, maar zonder dit onderdeel staat de productie stil. Richt je op leverzekerheid: houd buffervoorraad aan, leg afspraken over levertijden en capaciteit vast, zoek alternatieve leveranciers en kijk met engineering of een specificatie minder uniek kan.
Strategische producten
Hoge financiële impact en hoog risico. Deze categorieën bepalen je concurrentiepositie en zijn afhankelijk van een of enkele leveranciers. Investeer in een langdurige samenwerking: gezamenlijke plannen, regelmatig overleg op managementniveau, afspraken over innovatie en continuïteit, en een uitgewerkt risicoplan voor als het misgaat.
FREE WHITEPAPER
Verlaag Total Cost of Ownership (TCO) met de Kraljic Matrix
Download onze gratis whitepaper en leer hoe u uw inkoopstrategie kunt optimaliseren.
Stappenplan: zo pas je het Kraljic model toe
- Breng je spend in kaart. Maak een overzicht van alles wat je inkoopt, gegroepeerd in categorieën, met per categorie de jaarlijkse uitgaven en de leveranciers. Een spendanalyse is hiervoor het startpunt. Werk op categorieniveau en niet per artikelnummer, anders wordt de matrix onwerkbaar.
- Bepaal de criteria voor beide assen. Kies per as drie tot vijf criteria en geef ze eventueel een weging. Stem de criteria af met engineering, productie en finance, zodat de uitkomst breed gedragen wordt.
- Scoor en positioneer elke categorie. Geef elke categorie per criterium een score van 1 tot 5 en bereken per as het gewogen gemiddelde. Categorieën met een gemiddelde boven de 3 vallen in de ‘hoge’ helft van die as. Zet het resultaat in een tabel of spreidingsdiagram.
- Analyseer de leveranciersmarkt. Kijk bij de categorieën met een hoog risico hoe de markt eruitziet en hoe aantrekkelijk jij bent als klant. Dat bepaalt hoeveel onderhandelingsruimte je echt hebt. In ons artikel over de Kraljic matrix lees je hoe je het perspectief van de leverancier meeneemt.
- Kies per kwadrant een strategie en actieplan. Vertaal de positie naar concrete acties. Wie is eigenaar, welke contracten lopen af, en welke besparing of risicoreductie wil je dit jaar bereiken?
- Herhaal de analyse periodiek. Markten veranderen. Een categorie die vandaag een hefboomproduct is, kan door schaarste morgen een bottleneck zijn. Herhaal de analyse minimaal jaarlijks, en direct bij grote verschuivingen in de markt.
Voorbeeld: het Kraljic model toegepast bij een machinebouwer
Een fictief voorbeeld laat zien hoe de stappen uitpakken. Een machinebouwer met een jaarlijks inkoopvolume van 20 miljoen euro scoort zijn belangrijkste categorieën op beide assen (1 is laag, 5 is hoog):
- Bevestigingsmateriaal (impact 1,5 / risico 1,5): routine. Eén leverancier via een raamcontract, bestellen via een webportaal.
- Plaatstaal en profielen (impact 4,0 / risico 2,0): hefboom. Jaarlijkse tender onder meerdere staalhandels, met een indexclausule in het contract.
- Besturingselektronica van één fabrikant (impact 2,0 / risico 4,5): bottleneck. Drie maanden buffervoorraad en een tweede leverancier laten kwalificeren.
- Maatwerk aandrijfunits (impact 4,5 / risico 4,0): strategisch. Meerjarige samenwerking, kwartaaloverleg en een gezamenlijke roadmap.
Het resultaat is een portfolio waarin de inkopers hun tijd bewust verdelen. De routinecategorie kost nog maar een paar uur per maand, terwijl de strategische leverancier een vaste plek krijgt in het managementoverleg.
Free whitepaper
Project Procurement in the Machine Building Sector
Veelgemaakte fouten bij het toepassen van het Kraljic model
- Te gedetailleerd beginnen. Duizenden artikelnummers in de matrix leveren een onleesbaar beeld op. Begin met 20 tot 40 categorieën.
- Alleen naar spend kijken. Een goedkoop onderdeel kan een groot risico zijn. Zonder de risico-as mis je juist de bottlenecks.
- De leverancier vergeten. Jij kunt een categorie strategisch vinden, terwijl de leverancier jou een kleine klant vindt. Neem dat mee in je strategie.
- Eenmalig invullen. De matrix is een momentopname. Zonder periodieke herhaling raakt hij snel achterhaald.
- Geen actieplan. De indeling is geen doel op zich. Pas als er per kwadrant eigenaren en acties zijn, levert het model iets op.
Wil je weten hoe je met hetzelfde model risico’s in je leveranciersbasis opspoort? Lees dan ons artikel over inkooprisico’s identificeren met de Kraljic matrix.
Veelgestelde vragen over het Kraljic model
Wat is het verschil tussen het Kraljic model en de Kraljic matrix?
Er is geen verschil: beide termen verwijzen naar hetzelfde inkoopportfoliomodel. ‘Matrix’ verwijst naar de weergave in vier kwadranten, ‘model’ naar de methode als geheel.
Kun je de Kraljic matrix in Excel maken?
Ja. Zet je categorieën in een tabel met per as de gewogen score en maak daarna een spreidingsdiagram. Twee hulplijnen op de middenwaarde, bijvoorbeeld 3, verdelen de grafiek in vier kwadranten.
Is het Kraljic model nog actueel?
Ja, het is nog altijd een van de meest gebruikte inkoopmodellen. Kritiekpunten zijn dat het een momentopname is en het perspectief van de leverancier mist. Door de analyse periodiek te herhalen en het leveranciersperspectief toe te voegen, vang je dat grotendeels op.
Werkt het Kraljic model ook voor diensten?
Ja. Denk aan onderhoud, IT, schoonmaak of engineeringcapaciteit. Ook daar verschillen de financiële impact en het toeleveringsrisico sterk per categorie.
Artikel door:
Maarten Smits Van Oyen
Procurementexpert en CEO van Xentys B.V.
